Co spora gotówka ma wspólnego z tolerancją i z… gradem?
Jezus opowiada przypowieść o człowieku, który ma kupę pieniędzy. Wybiera się w podróż. Nie weźmie tego z sobą. Banki – co prawda – są. Ale zajmują się obrotem albo wymianą, a nie przechowywaniem. Więc oddaje pieniądze w depozyt swoim zaufanym: jednemu – pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden.
W Nowym Testamencie „talent” pojawia się w jeszcze innej przypowieści Jezusa, tym razem o człowieku, który był winien komuś 10.000 talentów (340 ton srebra, czyli około miliard złotych) – Mt 18,23nn. O talencie wspomina też Apokalipsa (Ap 16,21), w kontekście gniewu Bożego, którego skutkiem było zesłanie na ziemię gradu o ciężarze jednego talentu sztuka. Strach się bać.
Powstaje pytanie: co to jest „talent”?
Talent to wagowa miara srebra. Trudno ją przeliczyć na kilogramy, bo w biblijnym świecie talent zawiera się między 25 a 35 kilogramami. Jeśli przyjmiemy średnią – talent, to 30 kilogramów srebra. W za tyle srebra w mennicy polskiej (w kilogramowych sztabkach) musielibyśmy zapłacić niespełna 270 tysięcy złotych. Dwa talenty, to zatem ponad pół miliona złotych, a pięć talentów dobija do półtora miliona.
W tym miejscu należy jednak dokonać małej przestrogi. O ile można jako tako przeliczyć wagową wartość, o tyle trudno porównać jego ówczesną siłę nabywczą z dzisiejszą. Na przykład za jeden talent srebra w czasach Jezusa można było kupić 200 krów – niewiele ponad 1000 złotych za sztukę, w przeliczeniu na nasze.
W Tradycji chrześcijańskiej „talenty” z przypowieści Jezusa tłumaczy się, jako odpowiednik łaski albo miłości, którą Bóg obdarowuje człowieka. „Zobaczcie, jak wielką miłością obdarzył nas Ojciec” – pisze św. Jan (1 J 3,1). Kojarzenie przypowieściowych „talentów” z uzdolnieniami, zwłaszcza artystycznymi, nie jest może zbyt teologiczne, również piękne i ważne w kontekście czynienia z nich odpowiedniego użytku, dla ogólnego dobra, albo przynajmniej na uciechę ludziom.
Nam „talent” kojarzy się przede wszystkim z jakąś wdzięczną, widowiskową, rzadką i twórczą umiejętnością, którą łatwo podziwiamy u innych, jednocześnie jedynie z nadludzkim wysiłkiem odkrywając ją u siebie. Tymczasem… „Talent” pochodzi – przez grekę – od łacińskiego „talentum” i znaczy „ciężar”. Od tego samego łacińskiego „talentum” pochodzi słowo „tolerancja”, która dosłownie oznacza cierpliwe albo wytrwałe znoszenie jakiegoś ciężaru.
Ewangelia o talentach (Mt 25, 14-30):
Jezus opowiedział swoim uczniom następującą przypowieść: „Podobnie jest z królestwem niebieskim jak z pewnym człowiekiem, który mając się udać w podróż, przywołał swoje sługi i przekazał im swój majątek. Jednemu dał pięć talentów, drugiemu dwa, trzeciemu jeden, każdemu według jego zdolności, i odjechał. Zaraz ten, który otrzymał pięć talentów, poszedł, puścił je w obieg i zyskał drugie pięć. Tak samo i ten, który dwa otrzymał; on również zyskał drugie dwa. Ten zaś, który otrzymał jeden, poszedł i, rozkopawszy ziemię, ukrył pieniądze swego pana. Po dłuższym czasie powrócił pan owych sług i zaczął rozliczać się z nimi. Wówczas przyszedł ten, który otrzymał pięć talentów. Przyniósł drugie pięć i rzekł: „Panie, przekazałeś mi pięć talentów, oto drugie pięć talentów zyskałem”. Rzekł mu pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!” Przyszedł również i ten, który otrzymał dwa talenty, mówiąc: „Panie, przekazałeś mi dwa talenty, oto drugie dwa talenty zyskałem”. Rzekł mu pan: „Dobrze, sługo dobry i wierny! Byłeś wierny w rzeczach niewielu, nad wieloma cię postawię: wejdź do radości twego pana!” Przyszedł i ten, który otrzymał jeden talent, i rzekł: „Panie, wiedziałem, że jesteś człowiekiem twardym: żniesz tam, gdzie nie posiałeś, i zbierasz tam, gdzie nie rozsypałeś. Bojąc się więc, poszedłem i ukryłem twój talent w ziemi. Oto masz swoją własność!” Odrzekł mu pan jego: „Sługo zły i gnuśny! Wiedziałeś, że żnę tam, gdzie nie posiałem, i zbieram tam, gdzie nie rozsypałem. Powinieneś więc był oddać moje pieniądze bankierom, a ja po powrocie byłbym z zyskiem odebrał swoją własność. Dlatego odbierzcie mu ten talent, a dajcie temu, który ma dziesięć talentów. Każdemu bowiem, kto ma, będzie dodane, tak że nadmiar mieć będzie. Temu zaś, kto nie ma, zabiorą nawet to, co ma. A sługę nieużytecznego wyrzućcie na zewnątrz – w ciemności! Tam będzie płacz i zgrzytanie zębów”.
