Umrzeć można nie tylko z przepracowania. Homer twierdził, że nadmiar odpoczynku nuży, a nawet zabija. Dlaczego więc modlimy się o niego dla zmarłych?
Wieczny odpoczynek racz im dać, Panie – to słowa modlitwy najczęściej powtarzanej u progu listopada, a także przy okazji śmierci kogoś z naszych bliskich. To jedna z najstarszych modlitw, używana już w II wieku. Można ją znaleźć w apokryficznej Piątej Księdze Ezdrasza (2,34).
Łacińskie „requiem” kojarzy nam się ze śmiercią i zmarłymi. W Średniowieczu podczas Mszy za zmarłych, śpiew „Baranku Boży, który gładzisz grzechy świata” kończono wezwaniem „dona eis requiem” – obdarz ich odpoczynkiem. Kompozycje muzyczne – z Mozartem na czele – stanowiące oprawę Mszy za zmarłych tytułowano tym słowem. „Requiem” wywodzi się od „quies”, co znaczy odpoczynek, sen, śmierć, spokój a nawet grób. Czasownik „quiesco” tłumaczy się: spać, odpoczywać, żyć w spokoju, milczeć albo zaprzestać.
To ostatnie – „zaprzestać” – kojarzy się szabatem. W języku hebrajskim „szabat” znaczy: zaprzestać, przerwać działanie, ustać. I to jest to, o co mamy na myśli modląc się za zmarłych. Wołając „requiem aeternam” – „wieczny odpoczynek” – nie mamy na myśli nieustannych wczasów, plażowania, leżenia na kanapie, ale oderwanie od powszednich trudów i cierpieć, niekończącego się dnia Pańskiego. Dla wyznawców Judaizmu był nim dzień Szabatu – jedyne święto ustanowione przez Najwyższego. Dla nas jest nim niedziela – pamiątka Zmartwychwstania. List do Hebrajczyków (rozdział 4) mówi o wejściu do odpoczynku”. Ów niebiański Szabat – Wieczny Odpoczynek – wielokrotnie przyrównywany jest do uczty, biesiady przy stole razem z bliskimi i drogimi sercu. Sam Jezus kilkakrotnie w swoje przypowieści wplata motyw uczty, jako obraz Królestwa Bożego czyli rzeczywistości niebiańskiej. Dla katolików jej przedsmakiem jest Msza święta. Wszak gromadzi ona wiernych wokół stołu – ołtarza, z którego karmią się chlebem Eucharystii.
Szabat i niedziela, to dni „wolne”, trochę jak urlop. Higienicznie przeżyty urlop nie polega na tym, że nic człowiek nie robi, ale że robi to, na co nie ma czasu w ciągu zapracowanego roku. Kiedy któregoś z Cadyków zapytano, czy w niebie będziemy pracować, odpowiedział, że tak. Ale nie po to, żeby zarobić na chleb, dom i rodzinę, a jedynie dla przyjemności i własnego szczęścia. Na tym, z grubsza rzecz biorąc, polega „wieczny odpoczynek”.
Tymczasem o „światłości wiekuistej” napiszę niebawem.
[Na odpoczywającego wiecznie wskazuje wawelski nagrobek króla Zygmunta – zdjęcie z sieci]
